Tomasz Gorzkiewicz

            W naszych historycznych rozważaniach, które kontynuujemy na gościnnych ramach Tygodnika Parafialnego, nie może zabraknąć miejsca dla postaci zapomnianej, jak i tajemniczej – chodzi o księcia Kazimierza zwanego Odnowicielem. Jemu przypadła przecież bardzo trudna rola nie tylko, jeśli mowa o panowaniu dynastii piastowskiej, ale o istnienie państwa.             Zaczynał jako dwudziestolatek, niemal w beznadziejnej sytuacji, po potężnych zniszczeniach dokonanych przez czeskiego księcia Brzetysława II, w sytuacji, kiedy jak pisze kronikarz naszych dziejów Gall Anonim: „zarówno od obcych jak i od własnych mieszkańców Polska doznawała takiego spustoszenia, że w zupełności niemal obraną z bogactw i ludzi.” To Kazimierz łatał zniszczenia spowodowana pierwszym kryzysem monarchii wczesnopiastowskiej.             Do tego, aby dzieje trwały, potrzebny był wybór, bardzo trudny. Był on w rękach ostatniego męskiego potomka królewskiego rodu Bolesława – Kazimierza Karola. Około 1038 roku musiał uchodzić na Węgry. Tam został przyjęty przez króla Stefana, który w sierpniu wspomnianego roku zmarł. Jego następca – Piotr Orseolo – zgodził się wypuścić Kazimierza do Niemiec. Tam ostatni piastowicz miał potężnych protektorów na cesarskim dworze: poczynając od swojej matki Rychezy i wuja Hermana, arcybiskupa Kolonii. Został też życzliwie przyjęty przez cesarza Konrada. W tej scenerii, mógł Kazimierz rozpocząć karierę polityczną. Jednak stało się inaczej. Gall Anonim pisze, że Kazimierz postanowił wrócić do Polski i poufnie oznajmił to matce. Ona przekonywała go, by nie wracał do ludu wiarołomnego i jeszcze niezupełnie utwierdzonego w chrześcijaństwie, lecz spokojnie zadowolił się posiadaniem matczynego dziedzictwa – i cesarz prosił, aby pozostał z nim, chcąc mu nadać nie byle jakie księstwo Kazimierz odrzekł: „Żadnego dziedzictwa po wujach lub matce nie posiada się tak słusznie i zaszczytnie, jak dziedzictwa po ojcu”. Zebrawszy 300 zbrojnych rycerzy wkroczył w granice Polski. Z oddanego mu grodu, powoli z męstwem, jak i podstępem, uwolnił całą Polskę, zajętą przez Pomorzan, Czechów i inne sąsiednie ludy i poddał je pod swoje władztwo.             Bez wyboru, którego dokonał Kazimierz, zwany z tego powodu Odnowicielem, Polski by nie było.             Kazimierz rozpoczął rządy w bardzo trudnej sytuacji. Kraj był rozsadzony od wewnątrz i uszczuplony przez sąsiadów. Kazimierz zamierza przywrócić granice państwa sprzed 1034 roku, a więc państwa złożonego z Wielkopolski, Małopolski, Śląska, Pomorza i Mazowsza. Zamiar został zrealizowany do około 1050 roku.             Czas rządów Kazimierza, to czas bardzo trudny. Od początku wystąpiła przeciw niemu opozycja możnowładców. Polska owej epoki, to stan bezrządu, w którym pojawiły się konkurujące ze sobą stronnictwa, ześrodkowane wokół ambitnych możnowładców pokroju Miecława, ale także kasztelanów grodowych.             W tej sytuacji, jak pisze Gall Anonim: „trud orężnego pokonania własnego ludu i swoich prawowitych poddanych”. Najsilniejszym ogniwem opozycji był wspomniany wcześniej Miecław, dawny cześnik Mieszka II. Jako rządca silnego Mazowsza, pozwolił sobie sprzeciwić się odbudowie rządów Kazimierza. Dopiero wskutek najazdów zbrojnych, z których ostatni miał miejsce w 1047 roku, Mazowsze znalazło się pod władzą Kazimierza. O przebiegu odbudowy struktur państwa przez Kazimierza niewiele wiemy. Trud wysiłków władcy był wielki, bo Kazimierz nie tyle odnawiał, co budował od nowa. W sytuacji wewnętrznej oswobodzonego kraju, nastąpiło przesunięcie centrum państwa ze zniszczonej Wielkopolski do silniejszej Małopolski. Zyskał na tym Kraków, zwrócony Kazimierzowi w 1041 roku, będący w przeciwieństwie do grodów wielkopolskich, dawnymi ośrodkami władcy, niezniszczony. Wdzięczni władcy lokalni za awans, stworzyli nową warstwę społeczną feudałów świeckich i duchownych. Wobec spokojniejszej sytuacji międzynarodowej książę nie skupiał się na budowie siły militarnej, ograniczając ją do ekipy wojów, którzy otrzymywali dział ziemi, ale musieli samych siebie wyekwipować. Równocześnie z porządkowaniem kraju, Kazimierz prowadził politykę zagraniczną, mającą na celu uniezależnienie się od sąsiadów. Obraz postępowania sąsiadów Polski na początku panowania Odnowiciela, przedstawił kronikarz Gall Anonim: „Królowie i książęta sąsiedni, każdy od swojej strony, gnębili Polskę i do swego władztwa przyłączali miasta i grody graniczne, lub zdobywszy, równali je z ziemią”. Trzeba też wspomnieć, że nie zawsze układy sprzyjały nowemu władcy. Możni podnieśli bunt przeciw Kazimierzowi, który musiał ratować się ucieczką na Węgry, znajdując się tym samym wśród nieprzyjaciół. Król węgierski Stefan I – sojusznik Czechów – Kazimierza uwięził. Wypuścił go dopiero w 1018 roku następny władca – Piotr.             Układ w Ratyzbonie zawarty w 1041 roku zakończył zwycięską dla Niemców wojnę cesarza Henryka III z czeskim Brzetysławem. Skutkiem tego układu był nakaz cesarza, by Czesi zwrócili Polsce Małopolskę, lecz bez Śląska i Łużyc. Oto musiał jeszcze polski książę powalczyć. Stało się to w 1050 roku, gdy Kazimierz wbrew woli cesarza zajął Śląsk. Jego gniew został uśmierzony przez Kazimierza, który powstrzymał cesarza, gotowego dokonać inwazji na Polskę.             Kazimierz tymczasem szukał nowych sojuszników. Zawarł przymierze z księciem kijowskim Jarosławem, poślubiając jego siostrę – Dobroniegę Marię. Siostra Kazimierza – Gertruda – poślubiła Jarosława, najstarszego syna władcy kijowskiego, a nieznana z imienia siostra Kazimierza, poślubiła Belę, późniejszego władcę Węgier. W 1043 roku Kazimierz wraz z Jarosławem Mądrym wyprawili się na Mazowsze. Nasz władca prowadził też wojnę, mającą na celu zdobycie i przyłączenie Pomorza. W 1049 roku zaatakował Śląsk. W tym samym roku, Kazimierz zawarł pokój z Czechami oraz z księciem pomorskim.             W 1047 roku wspólna polsko-ruska wyprawa zlikwidowała państwo Miecława. W 1050 roku, Kazimierz podjął próbę zdobycia Śląska, co zakończyło się powodzeniem. W 1051 roku Czesi interweniowali w tej sprawie u cesarza, co doprowadziło do zjazdu w 1054 roku. Cesarz Henryk III przyznał księciu polskiemu do posiadania Śląska, uznając jednocześnie zwierzchnie prawa cesarskie na tą dzielnicą. Władca polski co roku miał płacić księciu czeskiemu 500 grzywien srebra i 30 grzywien złota. Poza wpływami Kazimierza pozostało Pomorze. Pomorzanie opierali się, dowodząc tym, że nie chcą być Polakami. Z czasem jednak udało się Kazimierzowi uzależnić Pomorze. Tak o tym pisze Gall Anonim w swojej kronice: „Tym razem bowiem Pomorzanie wyprowadzili do boju cztery legiony rycerzy. Kazimierzowe zaś rycerstwo nie stanowiło nawet połowy jednego legionu. Ale cóż? Gdy przybyli na pole bitwy, Kazimierz jako mąż wymowny, a doświadczony, w ten sposób zachęcał swych rycerzy: Oto dzień od dawna upragniony, oto kres trudów i walk ziszczony, pogromiszczy fałszywe chrześcijany, już bez trwogi uderzcie na pogany. To nie liczba stanowi o zwycięstwie, lecz kogo Bóg swą łaską wesprze w męstwie, wspominajcie więc dawniejszą waszą cnotę. I walczcie, by nie walczyć nigdy potem! To powiedziawszy, z pomocą Bożą, rozpoczął walkę i wielkie odniósł zwycięstwo!”             Polska została odbudowana dzięki mądrej i korzystnej dla kraju polityce Kazimierza przy poparciu cesarza niemieckiego. Państwo Kazimierza Odnowiciela nie było tak potężne, jak za panowania pierwszych Piastów, ale było niepodległe i w dużym stopniu zjednoczone.             Obok rycerstwa, fundamentem państwa był Kościół katolicki. To on stanowił elitę intelektualną kraju. Pierwsze kadry dla odtworzenia Kościoła, wyszły prawdopodobnie z opactwa benedyktyńskiego w Brannweiller, założonego przez królową Rychezę. Stamtąd mógł pochodzić też mnich Aaran, który w 1046 roku został wyświęcony na biskupa, który z kolegium mnichów na Wawelu utworzył kapitułę. Z fundacji Odnowiciela powstało benedyktyńskie opactwo w Tyńcu koło Krakowa oraz w Mogilnie – dziś na Kujawach. Jednak Kazimierzowi nie udało się odtworzyć silnej organizacji kościelnej – począwszy od archidiecezji gnieźnieńskiej. Jednak pojawiły się zastępy mnichów, wraz z którymi następował powolny renesans kultury.             Powstawały księgi, czyniące znajomość łaciny. Za panowania tego władcy pojawiły się znakomite dzieła, np. „Kodeks Gertrudy” – przypisywany ciotce Kazimierza. Na nowo też poczęto czynić zapiski w rocznikach kościelnych. Pięknie to trudne i owocne życie przedstawił w krótkim wierszu Juliusz Niemcewicz: W dalekim kraju, w zapadłym klasztorze Znaleźli króla zamkniętym, Z schyloną głową i w prostym ubiorze Klęczał przed ołtarzem świętym. Przez Rzym od świętych ślubów uwolniony, Tknięty niedolą ojczyzny, Wraca, Polaków hufcem otoczony, Goić ciężkie kraju blizny. Co naród życzył, Kazimierz uiścił: Błędy nierządu poprawił, Z Niemców, Rusinów granice oczyścił I kraj kwitnącym zostawił. Julian Urszyn Niemczewicz, Kazimierz Mnich Kazimierz zmarł 19 marca 1058 roku. Nie jest wiadome miejsce jego pochówku: może … Dowiedz się więcej

Tematem artykułu jest pochodzący z Trzemeszna kielich. Wyobrażone są na nim sceny z koronacji królewskich Dawida i Salomona, a także inne wydarzenia z Pierwszej Księgi Samuela i obu Królewskich. W Starym Testamencie określane były jako „Księgi Królów.”            Obecność kielicha w Trzemesznie potwierdzona jest od przełomu średniowiecza. Jakie było pierwotne przeznaczenie tego kielicha? Kielich królewski często jest łączony z drugim kielichem, nieco starszym i większym, posiadającym patenę. Oba kielichy określa się często jako kielichy Dąbrówki. Pod spodem stopy na obu naczyniach jest napis odnoszący się właśnie do niej. Na jednym z kielichów tzw. niellowanym widnieje, podchodzący z połowy XVII w., grawerowany kursywą napis: Serenissima Dąbrawka Eecle Tremescensis obtulit 965. Kościół trzemeszeński posiada bardzo starą metrykę oraz duże znaczenie z uwagi na kult św. Wojciecha w średniowieczu. Utrzymujący się pogląd, że na przełomie X i XI wieku istnienie przedromańskiego kompleksu benedyktyńskiego, w którym do czasu złożenia w Gnieźnie ciała św. Wojciecha, miało przebywać w Trzemesznie, nie wytrzymało w świetle najnowszych badań konfrontacji. Pierwszy kościół powstał nie wcześniej niż przed połową XII w. Wobec jednak braku wcześniejszych dokumentów, musimy opierać się na późniejszych zapiskach. Wzmianka o kielichach pochodzi z kroniki klasztornej z XVI wieku. Zapis ten został powtórzonyw kronice z poł. XVII w., znanej z odpisu z XIX w. W latach 1644  i 1666 wymieniony jest jako Dar Dobrawy, żony Mieszka I. W czasie II wojny światowej, pomimo ukrycia go pod posadzką kościoła, został wywieziony do Poznania, by w 1944 roku znaleźć się w Rzeszy. Do Gniezna kielich powrócił dopiero w 1958 roku. Kielich wykonano ze srebra, częściowo złoconego. Prawie cała powierzchnia kielicha jest dekorowana, złożona z przedstawień figuralnych dwu lub wieloosobowych. W dolnej części czaszy umieszczono sześć dziesięciopłatkowych rozetw kolistych obramieniach. Na stopie kielicha widoczne są następujące sceny podchodzące z Pierwszej Księgi Samuela: Na czaszy widać sceny z Drugiej Księgi Samuela: Brzeg czaszy obiega napis: Tak królów namaszczenia, jak proroków moc tajemna dla tych, co przybrali szatę Chrystusa, znakami są zbawienia. Kielich został wykonany zgodniez obowiązującymi zasadami. Kielichy pochodzą z warsztatu klasztoru benedyktynów St. Emmeram w Prüfening, niedaleko Ratyzbony – ważnego w tamtym czasie centrum artystycznego. Przemawia za tym ujęcie całych figur oraz ukształtowanie szczegółów, a także miękki rysunek. Złotnik, wykonawca kielichów, musiał opuścić Niemcy między 1170 a 1190 rokiemi przybyć do Wielkopolski. Kielichowi towarzyszy również zdobiona w podobnym stylu patena. Przekaz ikonograficzny kielicha trybowanego jest przekazem łączącym sięz królewskimi aspiracjami Gniezna. ks. Leszek Chudziński2026

Bydgoszcz, 17.04.2023 roku Święty Andrzej Bobola herbu Leliwa – polski duchowy katolicki, jezuita, misjonarz, kaznodzieja, patron Polski. Urodzony 30.11.1591 roku na Polesiu w Strachocinie koło Sanoka. Zamordowany 16.05.1657 roku w Janowie Poleskim na terenie obecnej Białorusi. Decyzją papieża Piusa IX w 1853 roku został ogłoszony błogosławionym. W roku 1938 dnia 17.04 papież Pius XI ogłosił bł. Andrzeja Bobolę świętym. Na kanonizacji w Watykanie obecny był ówczesny prymas Polski, metropolita warszawski Aleksander Kakowski oraz 26 kardynałów, 12 arcybiskupów, wielu biskupów, tysiące pielgrzymów, w tym również z Polski, mimo ogromnych kosztów pielgrzymki. Po wygłoszonym orędziu papieża Piusa XI i ogłoszeniu świętym Andrzeja Boboli w Bazylice św. Piotra zabrzmiało gromkie „Boże coś Polskę”. Cofnijmy się w czasie. W roku 1702, po 45 latach od męczeńskiej śmierci św. Andrzeja Boboli, rektor pińskiego kolegium jezuitów Marcin Godebski szukał patrona dla swego zgromadzenia. 16 kwietnia ukazał mu się św. Andrzej Bobola i polecił, by odszukać jego ciało i ustanowić go patronem kolegium jezuitów. Rektor Godebski wykonał polecenie. Po odnalezieniu trumny z ciałem świętego, zachowanym w bardzo dobrym, nienaruszonym stanie, w styczniu 1808 przewieziono je do Połocka, do kościoła dominikanów, który był kościołem parafialnym. Połocki kościół był tylko krótkim schronieniem dla umęczonego ciała świętego. W 1866 roku przybyła do Połockiej świątyni z Petersburga rosyjska inspekcja, by zbadać tajemnicę doskonale zachowanego ciała św. Andrzeja Boboli, okrutnie zmasakrowanego przez kozackich siepaczy przed stu laty. W trakcie inspekcji ze sklepienia oderwała się belka i uderzyła jednego z członków komisji. Po tym fakcie przestraszeni inspektorzy opuścili kaplicę. Kolejny zamach na ciało Świętego miał miejsce 23.06.1822 roku. Wówczas to wysłannicy Kremla z pomocą wojska dostali się do krypty i po otwarciu trumny rzucili ciałem o posadzkę, ciało nadal pozostało w doskonałym stanie ze śladami świeżej krwi. Fakt ten nie mógł pozostać obojętny dla ruskich siepaczy. 20.07.1832 roku do kościoła wtargnęli ruscy żołnierze i maltretując broniących trumny parafian, wywieźli ciało do Moskwy, do gmachu Higienicznej Wystawy Ludowego Komisariatu Zdrowia. O zwrot ciała bezskutecznie starał się rząd Polski. Według papieża Piusa XI już wcześniej Józef Piłsudski planował szarżę na Połock, aby przenieść ciało błogosławionego w bezpieczne miejsce. W 1920 roku biskupi polscy wystosowali do Watykanu prośbę o kanonizację bł. Andrzeja Boboli. W tym samym roku armia bolszewicka ruszyła na Warszawę. Biskupi wierzyli, że opieka bł. Andrzeja Boboli uchroni Polskę od zagłady. Od 7.08.1920 roku do 15.08.1920 roku na terenie archidiecezji warszawskiej odprawiano nowennę do bł. Andrzeja Boboli. Ostatniego dnia nowenny, czyli 15.08.1920 roku, ulicami Warszawy ruszyła wielka procesja licząca około 100 tysięcy osób i przy wtórze orkiestr rozlegały się nad Wisłą gorące ich modlitwy, niosąc relikwie Błogosławionego Jezuity. Zbiegło się to z uroczystością Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Polacy odnieśli zwycięstwo nad bolszewikami. Od tego czasu bitwa warszawska nosi nazwę „Cud nad Wisłą”. Cofnijmy się do momentu kradzieży zwłok Andrzeja Boboli ze świątyni w Połocku w 1822 roku Wysiłki rządu polskiego w celu odzyskania trumny z jego zwłokami były daremne. Dopiero tzw. Papieska Komisja Ratownicza, która pomagała Rosji w walce z wielkim głodem, jako zadośćuczynienie zażądała wydania trumny ze zwłokami Andrzeja Boboli. Papież Pius XI, który przed swoim pontyfikatem był nuncjuszem papieskim w Polsce, chcąc wyrazić swoją wielką życzliwość dla naszego narodu i naszej ojczyzny sprawił, że w 1924 roku trumna ze zwłokami trafiła do Watykanu, gdyż taki warunek postawił Kremlowi. Dopiero po kanonizacji w 1938 roku św. Andrzej Bobola mógł wrócić do Polski. Trumnę ze zwłokami wieziono długą okrężną drogą przez Jugosławię, Węgry, Czechosłowację do Polski. W Polsce w triumfalnym pochodzie wieziono ją przez Częstochowę, Sosnowiec, Kraków, Katowice, Poznań, Łódź do Warszawy. Na Placu Zamkowym odbyło się uroczyste nabożeństwo. Trumna została wystawiona w katedrze św. Jana Chrzciciela, a Prezydent Ignacy Mościcki jako wotum złożył na trumnie swój Krzyż Niepodległości. Następnie relikwie spoczęły w kaplicy Księży Jezuitów przy ul. Rakowieckiej, gdzie miały czekać do wybudowania specjalnego sanktuarium. We wrześniu 1939 roku, tuż przed zajęciem miasta przez faszystów, lotnicy polscy przenieśli relikwie do kościoła jezuitów pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Łaskawej. W czasie powstania warszawskiego, gdy płonęła ul. Świętojańska, relikwie przeniesiono do kościoła św. Jacka, gdzie zasypane gruzem przetrwały do lutego 1945 roku Po wyzwoleniu trumna z relikwiami trafiła z powrotem na ul. Rakowiecką. Obecnie znajduje się w sanktuarium św. Andrzeja Boboli na Mokotowie przy ul. Rakowieckiej 61. Za wstawiennictwem św. Andrzeja Boboli dokonało się wiele cudów, znaków i objawień. Nadal są one ciągle potrzebne, by budzić w błądzącym narodzie chrześcijaństwo, o którym gdy jest nam dobrze, niestety zapominamy. W roku 1983 do Strachociny jako proboszcz trafił ks. Józef Niźnik, którego, podobnie jak jego poprzedników, nawiedzał św. Andrzej Bobola. Św. o. Pio powiedział pewnej polskiej siostrze zakonnej o św. Andrzeju Boboli, domagając się kultu w Strachocinie. W 330. rocznicę śmierci, 16.05.1987 roku, ksiądz Niżnik powiedział swoim wiernym, by czcili św. Andrzeja Bobolę. Tej nocy tajemnicza postać pojawiła się po raz ostatni. W 1988 roku uroczyście umieszczono relikwie w wybudowanym ołtarzu ku czci św. Andrzeja Boboli. Jednym z bardzo wymownych świadectw jest relacja pani Teresy Walewskiej-Przyjałkowskiej, prezes Stowarzyszenia Krzewienia Kultu św. Andrzeja Boboli. Urodziła się ona w 1937 roku w Warszawie. W czasie wybuchu powstania warszawskiego mieszkała blisko kaplicy jezuitów przy ul. Rakowieckiej. W pierwszym dniu powstania siedmioletnia Teresa razem z rodzicami próbowała się schronić w kaplicy ojców jezuitów, która mieściła się w ogrodzie. Cała trójka miała wszyte w ubraniach medaliki św. Andrzeja Boboli, a dziecko dodatkowo modlitwę „Pod twoją obronę”. W chwili wyjścia z domu Niemcy otworzyli ogień, co zmusiło ich do powrotu do mieszkania. Po zakończonym ostrzale okazało się, że wszyscy ludzie, którzy schronili się w kościele, zostali rozstrzelani. Od tego czasu kult do św. Andrzeja Boboli prowadził ją przez całe życie. Z czasem została prezesem Stowarzyszenia Krzewienia Kultu. Jej wielkim autorytetem był ks. prałat Zdzisław Peszkowski, herbu Jastrzębiec, z którym pracowała w fundacji rodzin katyńskich „Golgota Wschodu”. Ksiądz Peszkowski był wielkim Polakiem, mianowanym w 2006 roku przez Sejm RP do pokojowej nagrody Nobla. Niestety zmarł w 2007 roku. Postać tego człowieka jest tak ciekawa i szlachetna, że należałoby poświęcić mu osobny artykuł. Po śmierci ks. Peszkowskiego zadaniem upamiętnienia i zjednoczenia rodzin katyńskich, zachowania w pamięci bohaterów bestialsko pomordowanych przez NKWD, z wielkim zaangażowaniem wypełniała Teresa Walewska. W województwie świętokrzyskim w Kałkowie-Godozie jako reakcja na ogłoszenie w 1981 roku stanu wojennego, zaczęto modlitwy w intencji powstania świątyni „Matki Bożej Bolesnej Pani Ziemi Świętokrzyskiej”. Obecnie na terenie sanktuarium stoi budowla zwana „Golgotą”. Jest to wysoki, 33-metrowy budynek, w którym usytuowane są kaplice upamiętniające martyrologię narodu polskiego. Dlatego poświęcam kilka słów temu miejscu, bo czeka ono na pielgrzymów. Wracam do bohaterki naszych czasów, wspaniałej orędowniczki św. Andrzeja Boboli, śp. pani prof. Teresy Walewskiej-Przyjałkowskie, która była propagatorką słynnych „Pięciu P” ks. Peszkowskiego: Prawda, Pamięć, Prawo, Przebaczenie, Pojednanie. Ostatnia konferencja na te tematy odbyła się pod koniec marca 2010 roku. Lot do Katynia w 10.04.2010 roku był marzeniem prof. Walewskiej. Elita polskiego narodu i przedstawiciele polskiego społeczeństwa po raz wtóry lecieli do Katynia, upomnieć się o prawdę i złożyć hołd tysiącom bestialsko zamordowanych Polaków w 1940 roku. Pani Walewska jako przewodnicząca rodzin katyńskich wiozła ze sobą relikwie, którą była stuła katyńska księdza prałata Peszkowskiego z wygrawerowaną „Matką Bożą Katyńską”. Statuę tę miała na czas odprawianej uroczystej liturgii w Katyniu wręczyć ks. biskupowi Tadeuszowi Płoskiemu, a po Eucharystii zawieźć ją bezpiecznie do Warszawy. Wiemy, że nikt z członków delegacji nie przeżył. Historia statuy może nie każdemu jest znana. Po katastrofie smoleńskiej, mimo że jej opiekunka– jak wszyscy lecący samolotem – zginęła, to statua w stanie nienaruszonym powróciła do Warszawy. Nie była w najmniejszym stopniu postrzępiona czy nadpalona, nawet torebka foliowa, w której się znajdowała, nie uległa najmniejszemu uszkodzeniu. Wierzę, że w ostatniej dramatycznej chwili swojego życia prof. Walewska wezwała na pomoc swojego opiekuna św. Andrzeja Bobolę i niemożliwe stało się możliwe. Taka wielka jest moc patrona naszej Ojczyzny – św. Andrzeja Boboli i o tym zawsze musimy pamiętać: św. Andrzej Bobola nigdy … Dowiedz się więcej

            Zwiedzając monumentalną Katedrę Gnieźnieńską, zbudowaną dla obrzędów koronacyjnych królów polskich, dochodząc do wejścia południowego, widzimy 3-metrowe podwoje – Drzwi Gnieźnieńskie, zwane też Porta Regia – Drzwi Królewskie. Są one najcenniejszym zabytkiem, który przetrwał od czasów Piastów.             Zostały wykonane między w latach 1170-80. Za ich fundatorów uznaje się księcia Mieszka III zwanego Starym lub arcybiskupa gnieźnieńskiego Piotra, na co wskazuje inskrypcja me fecit me Petrus – uczynił mnie Piotr).             Na 18 prostokątnych scenach uszeregowanych w dwóch skrzydłach podwoi, zawarto sceny z życia, męczeństwa i sprowadzenia do Polski relikwii św. Wojciecha. Narracja biegnie od dołu ku górze. Z lewego skrzydła dowiadujemy się o dzieciństwie i młodości Wojciecha (sceny I-IV), początkach działalności publicznej (V-IX). Skrzydło prawe z góry na dół ukazuje: misję pruską (X-XII), chwalebną śmierć (XIV-XVI), wykupienie i przeniesienie relikwii (XVI-XVIII).             Cechy stylu wskazują na XII w. jako czas powstania drzwi. Brak jednak źródeł z epoki potwierdzających, że od początku znajdowały się w katedrze gnieźnieńskiej czy dla niej były fundowane. Joachim Lelewel, który wprowadził zabytek do badań historycznych, napisał: drzwi bez napisów milczą). Odlewnicy, podobnie jak w przypadku innych zabytków metalowych (np. Drzwi Płockie), zostawili swoje imiona, ale one są dzisiaj całkiem nieczytelne.             Odnośnie do przekazu hagiograficznego nie ma też potwierdzenia według jakich wzorców obrazowych skonstruowano tę narrację, dlaczego dokonano takiego, a nie innego wyboru. Pod względem ikonograficznym, drzwi przekazują w szczególny sposób ideę misji pruskiej, męczeństwa i przeniesienie relikwii, przy jednoczesnej rezygnacji z wielu wątków związanych z publiczną działalnością św. Wojciecha.             Nie ma też konkretnego wskazania, kto stał za ich fundacją i czy ich treści ideowe odpowiadały na potrzeby gnieźnieńskiej kapituły za rządów arcybiskupów Zdzisława, Bogumiła i Piotra, lub piastowskich władców tamtej epoki i Bolesława Krzywoustego, Mieszka III Starego czy Kazimierza Sprawiedliwego.             Nie dysponujemy też żadnymi danymi o miejscu ich wykonania, o odlewnikach, którzy dzieło wykonali.             Styl drzwi w oparciu o badanie porównawcze prowadzi do doliny Renu i Mozy, gdzie w XII wieku wykwitło rzemiosło odlewnicze lub też do kręgu italskiego, choć tam też nie ma konkretnego odniesienia do ikonografii czy formy reliefów.             Drzwi wykonano metodą na wosku traconego, polegającą na podwójnym odwzorowaniu najpierw w glinie, a później w metalu rzeźbiarskiego modelu, który uległ bezpowrotnemu zniszczeniu w procesie wypalania formy. Trudno orzec, czy drzwi wykonał jeden mistrz, czy większa grupa. Wady odlewnicze na obu skrzydłach utrudniają rozstrzygnięcie tej kwestii. Dokładna obserwacja drzwi wskazuje, że lewe skrzydło jest technologicznie znacznie słabsze od prawego. Obie części odlano z brązu trójskładnikowego, składającego się z miedzi, cyny i ołowiu, który zwiększał lejność metalu. Skrzydła różnią się ilością cyny, która w średniowieczu była bardzo droga.             Można stwierdzić, że Drzwi Gnieźnieńskie planowanie z wielkim rozmachem, okazały się zbyt poważnym wyzwaniem technologicznym, by uzyskać jakość podobną do innych odlewanych zabytków z tego okresu, np. chrzcielnicy Reniera de Huy z kościoła św. Bartłomieja w Liège we Francji.             Poprzez swoją symbolikę, Drzwi Gnieźnieńskie przenoszą też treść monarchistyczną. Nie bez przypadku Bolesław Chrobry występuje tu w koronie, którą pozyskał wiele lat po przeniesieniu relikwii św. Wojciecha. W obliczu zatem rozbicia dzielnicowego i rosnącego znaczenia dzielnicy Senioralnej w Gnieźnie, celowo przypomniano ideę miejsca koronacyjnego: te funkcje nadawały katedrze gnieźnieńskiej szczególnej rangi w polskim kościele. Drzwi przekazywały więc pamięć trzech pierwszych polskich koronacji, a w zamyśle były planowane jako oprawa dla przyszłych. Zatem przez gnieźnieńskiego Porta Regie przeszli jedynie dwaj królowie: Przemysł II i Wacław II Czeski.             Określenie, które zostało przed momentem wspomniane, pojawia się po raz pierwszyw dokumentach wizytacyjnych z 1608 roku. Od XVII wieku nadano im rangę reprezentacyjną: przez drzwi z brązu arcybiskupi wkraczali do katedry w dniu swojej intronizacji: procesja szła do konfesji św. Wojciecha.             Drzwi Gnieźnieńskie w dokumentach wizytacyjnych określane są jako spiżowe, ale wzmianka z czasów arcybiskupa Jana Weżyka (1627) uściśla, że zwyczajowo nazywane są złotymi. W ich nazewnictwie można postrzegać długotrwałą kontynuację symbolicznej rangi, jaką miały od czasu powstania. ks. Leszek Chudziński 2026